selskap og høgtid kjøtrettar kaker og brød andre ting supper og graut kokebok
Mjølk kunne brukast til mykje, ikkje berre som drikke. Om somrane på sætra vart det laga både ost og rømmekolle og heime på garden vart mjølka brukt til både fisk, kjøt, kaker, brød, graut og puddingar. Råmjølka vart tatt godt vare på, for den var det mykje næring i. Råmjølk er den mjølka kua har rett etter at ho har kalva.
gombe
rømmekolle
dravle
råmjølkspudding
karamellpudding av råmjølk
karamellpudding
semuliegrynspudding
(lefse og gombe høyrer saman.
Fotograf: Ragge Strand)Gombe vert servert til lefser og er ein tradisjonell Nordfjord-rett. Det finst ulike oppskrifter i ulike delar av landet, og denne oppskrifta er frå Utvik (Matopskrifter frå eldre tid i Indre Nordfjord).
10 liter mjølk (mjølka må ikkje vere pasteurisert)
1 1/2 spiseskei kveitemjøl
150 gram sukker
1 ts.salt
1 ts. osteløype
sukker etter smak
H-mjølka, som må vere heilt fersk, må varmast opp til 37grader. Ta panna av plata og ha oppi osteløypen og rør i panna. Når mjølka har osta seg, må den skjærast opp. Sett panna på plata igjen og kok fort opp. La så osten småkoke over svak varme til han er passe brun og mysen har kokt inn ein del. Ta litt av sausen, avkjøl han og rør i kveitemjøl og salt. Dette rører du lett inn i osten og kokar det forsiktig under omrøring i 15 minutt. Smak til med sukker.
Rømmekolle var fyrst og fremst stølskost. Etter ein lang dag med mykje arbeid og gjeting av kyrne på sætrane, var det godt og forfriskande med rømmekolle med sukker på og flatbrød attåt. Det vart sett oppi treskåler. Treskålene måtte vere grundig reingjorde på førehand. Til vaskinga vart det som regel brukt einer kokt oppi vatn. Botnen vart enten innsmørt med god rømme eller det vart lagt eit lag med "tetting" på botnen av treskåla. "Tetting" er ein kultur/blanding dei fekk av tettegras og mjølk. Oppi tresålene vart det slått oppi nysila mjølk.
5 liter H-mjølk (ho må ikkje vere pasteurisert)
2 sp.skeier rømme
Slå blandinga i treskålene (eller i godt reine glasskåler), og la dette stå i romtemperatur i 3-4 dagar. Det må ikkje stå i eit tett skap for då vil blandinga bli sur og begynne å mygle.
Server med sukker oppå og flatbrød til.
Denne oppskrifta kjem frå Stryn (matoppskrifter frå eldre tid i Indre Nordfjord). Dravle liknar litt på gombe, men er ikkje så mørk på farge og blir servert meir som stykker med "saus" til. I denne oppskrifta blir det brukt råmjølk - mjølk frå ku som nettopp har kalva. Den fyrste mjølka etter kalvinga vart kalla for kode (råmjølk).
Bland kode/råmjølk frå den 1.gongen du mjølkar rett etter kalving, den 2. gongen, den 3.gongen og litt av den 4.gongen.
Kok dette opp i ei gryte. Det vil då "sprekke" til ost og til myse. Det kan etast som suppe med sukker og kanel på om du ynskjer det, og det kan etast både varmt og kaldt. Brun/raud dravle får du når du kokar dravla til ho blir passande brun.
Ein annan måte å koke dravle på er å bruke vanleg H-mjølk (ikkje pasteurisert) og surmjølk. Denne dravla vert ikje så stiv som i den forige oppskrifta, men smaken er ganske lik.
5 liter H-mjølk (ikkje pasteurisert)
1 liter kefirmjølk
50 gram sukker
Litt rømme dersom du vil ha dravla mjuk og fin eller den skal vere til fest.
Kok opp mjølk og sukker under omrøring i ei gryte. Kok dette godt inn (til ca. halve mengda). Ta ca. 3 dl. av den brunkokte mjølka i ei skål, tøm kefirmjølka oppi gryta og la dette stå og trekke til det brest og stivnar. Set dette til avkjøling og når det er kaldt kan dei 3 dl. du tok av tidlegare, slåast over den kalde dravlen. Då får du ein god saus til.
Råmjølk er den fyrste mjølka vi får etter at kua har kalva. Råmjølka inneheld svært mykje eggekvitestoff (mykje meir enn vanleg mjølk), og det er dette som gjer at puddingen stivnar. Når du skal lage råmjølkspudding må mjølka vere ei blanding fra fyrste, andre og tredje gongen kua vert mjølka etter kalvinga. Dersom du berre brukar frå fyrste gongen, vil puddingen bli altfor stiv.
1 liter råmjølk (blanda frå mjølking 1, 2 og 3)
1 ss sukker
Bland dette opp i ei form og steik i vassbad i steikeomnen i ca 200 grader til puddingen blir brunleg på toppen og er stivna som gelè. Det vil variere kor lenge puddingen skal stå i omnen, men ca.1 times steiektid er vanleg.
1 liter ferdigblanda råmjølk
1 ts vaniljesukker
3 ss sukker
sukker til karamell
Brun sukker til karamell på ei steikepanne. Ta ei eldfast form og dekk botnen og alle siden i forma med den rennande karamellmassa. Slå råmjølksblandinga opp i forma og steik i omnen i vassbad. Formen må settast i kald steikeomn, sèt steikeomnen på 180 grader og la det steike i 20 - 30 minutt til puddingen er blitt heilt fast. Prøv med ein kniv langs kantane for å sjå om puddingen er stiv nok.
KARAMELLPUDDING AV MJØLK OG FLØYTE
125 gram sukker
1 vaniljestang
2 1/2 dl kremfløyte
2 1/2 dl H-mjølk
4 egg
Brun sukkeret til karamellmasse i steikepanna. Hell dette over i ei ildfast form og dekk botnen og sidene i forma godt med karamellglasuren. La det stivne. Kok opp vaniljestanga saman med fløyte og mjølk. Halvpisk egga og visp dei saman med den kokande fløytemjølka . Visp godt. Blandinga må silast slik at ho ikkje vert klumpete. Hell blandinga oppi den karamellglaserte forma, og steik puddingen i vassbad i steikeomnen i ca 100 grader i 2 - 2 1/2 time til puddingen er blitt stiv. Bruk ein kniv langs kantane for å sjå om puddingen er stiv nok. Puddingen må avkjølast før han kan tømmast på fat.
1 1/2 l H-mjølk
125 gram semuliegryn
50 gram sukker
1 knivsodd salt
1 - 3 egg
essensdråper (mandeldråper/vaniljedråper/sitrondråper/rom)
litt rosiner
Kok mjølk og semuliegryn til ein tynn graut. Smak til med sukker, salt og den sorten essensdråper du vèl. Ta grauten av varmen og rør i egga som er piska med litt mjølk. Antal egg vèl du ut frå din eigen smak, "men til fleire egg, til fyldigare blir grauten". Rosiner smakar òg godt oppi.
Andre adresser:
http://www.nrk.no/fjernsynskjokkenet/
kokebok meny
